Duitsland is wereldkampioen. Nee, dit gaat nu eens niet over voetbal, maar over een veel belangrijker onderwerp dat ons allemaal aangaat. Sinds 1970 zijn wij veruit het land met de grootste bruinkoolproductie[1]. In 2018 werd in Duitsland 166,3 miljoen ton gedolven. Het grootste deel van alleCO2-uitstoot in Duitsland wordt veroorzaakt door steenkool. Bruinkool vervuilt niet alleen de lucht, maar brengt ook grote schade toe aan natuur en mens.
Wat zijn de gevolgen van steenkoolwinning voor de natuur en de mens?
De aarde warmt op. We kunnen de klimaatverandering alleen stoppen als we wereldwijd stoppen met het opwekken van elektriciteit uit steenkool. In 2020 was steenkool na olie de belangrijkste energiebron, goed voor ongeveer 27%. Duitse kolencentrales stoten elk jaar ongeveer zeven ton kwik uit in de atmosfeer.[2] Dat alleen al zou reden genoeg moeten zijn om kolengestookte elektriciteitsopwekking uit te faseren. De Duitse regering wil uiterlijk in 2038 stoppen met kolen, indien mogelijk drie jaar eerder. Maar duurt dat niet veel te lang? En wat hebben we eraan als landen als China, ’s werelds grootste uitstoter van broeikasgassen, steeds meer steenkool blijven produceren? [3]
Kolenwinning betekent een ernstige ingreep in de natuur. Gebieden worden verwoest, watermassa’s eeuwenlang beschadigd en mensen verhuizen naar een andere plek als hun huizen het slachtoffer worden van kolenwinning. Wat uiteindelijk overblijft zijn gigantische gaten in kale landschappen die kunstmatig met water worden gevuld. De vernietiging van grootschalige natuurgebieden zoals het Hambachwald in Noordrijn-Westfalen leidt tot steeds dramatischer verliezen op het gebied van biotoop- en soortenbescherming.
Bos van Hambach
De ontbossing van het bosgebied begon in de jaren 1970. Destijds besloeg het gebied ongeveer 4100 hectare, maar nu is er nog maar 650 hectare over. Dankzij vele betrokken burgers en milieubeschermingsorganisaties is het gelukt om het resterende bos te redden van de onmiddellijke vernietiging door RWE. Het bos herbergt niet alleen het grootste gebied met eiken-haagbeukenbos in Duitsland, maar ook 2000 geregistreerde keversoorten en talrijke zeldzame en beschermde dieren zoals de Bechsteins vleermuis, de boomkikker, de hazelmuis en de middelste bonte specht, die nu op de rode lijst van ernstig bedreigde diersoorten staat.[4] Deze dieren zouden sterven als het bos gekapt zou worden.
Maar waarom is RWE eigenlijk zo geïnteresseerd in het gebied? Het gebied rond het Hambachwald is van groot economisch belang voor RWE. Er ligt nog ongeveer 1.350 miljoen ton steenkool onder het Hambach Woud. Hierdoor zou RWE nog 33 jaar steenkool kunnen winnen. [5] Maar hoe kan de schade op lange termijn worden gerechtvaardigd? Met hogere winsten voor een particulier bedrijf? Met banen? Nauwelijks. Want het is een feit: energieopwekking uit steenkool loopt ten einde. In plaats van enorme schade aan te richten aan mens en natuur in de laatste overgebleven jaren tot 2038, zou het niet zinvoller zijn om meer energie te steken in het plannen van de toekomst, zodat iedereen ervan profiteert?
Gevolgen van bruinkoolwinning voor de gezondheid
De winning van steen- en bruinkool heeft niet alleen een directe invloed op het milieu, maar uiteindelijk ook op de gezondheid van ons allemaal. Onderzoekers schatten dat tot 800.000 sterfgevallen per jaar in Europa te wijten zijn aan hardnekkige luchtvervuiling.[6] Naast de steenkoolwinning zijn verkeer, landbouw, verwarmingssystemen en fabrieken de oorzaak van een verkorte levensverwachting van ongeveer twee jaar. Hoewel de resulterende vervuiling door fijnstof is afgenomen door steeds strengere grenswaarden, is deze nog steeds te hoog. Luchtvervuiling door fijnstof, stikstofdioxide en ozon op leefniveau wordt beschouwd als de grootste bedreiging voor de gezondheid van Europese burgers. De gevolgen: Hartaandoeningen, beroertes, longaandoeningen en longkanker.
Wanneer en hoe moet de steenkoolwinning worden afgebouwd?
Op 3 juli 2020 werd bij wet bepaald dat Duitsland de elektriciteitsproductie uit steenkool uiterlijk in 2038 zou hebben stopgezet. RWE ontvangt ongeveer 2,6 miljard euro belastinggeld voor de geleidelijke uitfasering van de bruinkoolwinning en elektriciteitsproductie.[7] In totaal ontvangen de exploitanten van bruinkoolgestookte elektriciteitscentrales een compensatie van 4,35 miljard euro voor mogelijk gederfde winst.[8]
Het doel van de Duitse regering is om het aandeel van hernieuwbare energie in het bruto elektriciteitsverbruik te verhogen tot 65 procent in 2030[9] en dus de uitbreiding van wind- en zonne-energie actief te bevorderen. Momenteel wordt ongeveer de helft van alleCO2-uitstoot in Duitsland veroorzaakt door de energie-industrie, terwijl het wereldwijde aandeel van bruinkool en steenkool ongeveer 30% bedraagt.
Het probleem: zelfs als landen zoals Duitsland plannen maken om te stoppen met steenkoolwinning of, zoals bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Italië, steenkool al enige tijd geen rol meer speelt in de energieopwekking, zijn er een aantal andere landen die niet alleen doorgaan met de winning van bruinkool en steenkool, maar dit ook stimuleren door meer kolengestookte energiecentrales te bouwen. Alleen al in China zijn er momenteel (vanaf 2021) 238 nieuwe energiecentrales in planning of in aanbouw, en 58 procent van de energieopwekking is gebaseerd op steenkool[10]. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) is China nu veruit het grootste steenkoolverbruikende land ter wereld, met een equivalent van drie miljard ton verbrande steenkool in 2020 – meer dan 50 procent van de wereldmarkt.[11]Dit roept zeker de vraag op: wat heeft het voor zin om hier te proberen energie te besparen, veel geld uit te geven aan de omschakeling naar hernieuwbare energiebronnen en uiteindelijk toch maar een klein percentage van het mondiale plaatje te vormen?
Tegenvraag: wat heeft het voor zin om het niet te doen?
Klimaatakkoord van Parijs
In december 2015 besloten 195 landen wereldwijd om het eens te worden over fundamentele doelen in de strijd tegen klimaatverandering:
- De gemiddelde temperatuur wereldwijd beperken tot minder dan 2 °C.
- Steun aan ontwikkelingslanden en opkomende economieën met ongeveer 100 miljard USD per jaar van 2020 tot 2025 voor klimaatbeschermingsprojecten en om schade veroorzaakt door klimaatverandering te herstellen.
- Vermindering van broeikasgassen
Helaas is het klimaat in 2019 al met 1 graad opgewarmd – er moeten dus nog meer inspanningen worden geleverd om de doelstelling te halen. Tot nu toe heeft slechts een klein deel van de ondertekenende landen de nodige maatregelen genomen voor een effectieve klimaatbescherming.
De energietransitie stoppen?
Zoals je al hebt kunnen lezen in het hoofdstuk “Uitfasering van kolengestookte elektriciteitsopwekking”, moet Duitsland uiterlijk in 2038 stoppen met kolengestookte elektriciteitsopwekking. Vanwege de aanvalsoorlog in Oekraïne en de afhankelijkheid van Duitsland van Russisch aardgas (55 procent van het aardgas komt uit Rusland) gaan er steeds meer stemmen op om de uitfasering van de kolengestookte elektriciteitsopwekking uit te stellen. De reden voor deze overwegingen is de angst om de continuïteit van de energievoorziening niet te kunnen compenseren door verminderde gasleveringen uit Rusland in de komende herfst. Ook al blijft minister van Economische Zaken Habeck zich inzetten voor de energietransitie op de lange termijn en wil hij dus energieonafhankelijkheid garanderen, spelen helaas veel kleinschalige, partijpolitieke overwegingen een rol.Nu is het ideale moment om de energietransitie massaal door te zetten – in een hoger tempo dan in de afgelopen 10 jaar, let wel. Er tekent zich namelijk een bekend dilemma af: ambitieuze plannen die helaas niet zo snel gerealiseerd kunnen worden. Protesterende burgers; ministers die tegen uitbreiding van windenergie zijn; langdurige goedkeuringsprocedures; inflexibele bouwplannen; lange bouwtijden; exploderende kosten; gebrek aan vakmensen; weerbarstige besluitvormers.
We zien momenteel een enorme opleving in de bruinkoolproductie in de VS. De afgelopen jaren zijn de gasprijzen zodanig gedaald dat alle elektriciteitsleveranciers de voorkeur gaven aan gas. Dit is abrupt veranderd. Vergeleken met het voorgaande jaar zijn de gasprijzen in 2021 verdubbeld, waardoor nutsbedrijven weer overschakelen op steenkool en steenkoolproducenten een orderportefeuille hebben zoals ze die lange tijd niet hebben gehad.
In ons tweede deel, “Bruinkool – alternatieven en toekomstperspectieven”, kunt u meer te weten komen over mogelijke alternatieven voor fossiele brandstoffen, krijgt u een overzicht van leveranciers van hernieuwbare energie en tips voor het gebruik van uw infraroodverwarmingssysteem.
Conclusie
Uitfasering van kolen is belangrijk en het juiste om te doen – hoe eerder hoe beter. Voor het milieu en voor ons mensen. Helaas zijn er altijd vertragingen, blokkades, problemen of partijpolitieke redenen tegen het beëindigen van kolenenergie. Wat we nodig hebben zijn nieuwe, innovatieve ideeën om alternatieve energie mogelijk te maken en uit te breiden. Je kunt onze infraroodverwarmers bijvoorbeeld ook met een fotovoltaïsch systeem laten werken – volledig kolenvrij. ?
Ieder van ons kan een rol spelen – laten we aan de slag gaan!
Wil je meer weten?
We zouden het fijn vinden als we je kunnen interesseren voor dit onderwerp. Er valt nog veel meer spannende informatie te ontdekken. Wil je bijvoorbeeld meer weten over fossiele brandstoffen? Of ben je vooral geïnteresseerd in de 25 beste tips om energie te besparen? Bezoek dan regelmatig onze blog – het is de moeite waard!
Als je nog vragen hebt, helpt onze vriendelijke klantenservice je graag – per telefoon, e-mail of chat. We horen graag van je.
